| schema:text
| - Geen verband met autisme
Studie over aluminium in vaccins verkeerd geïnterpreteerd
3.9.2025, 18:19 (CEST)
Op sociale media wordt beweerd dat aluminiumverbindingen die in vaccins worden toegepast, al jaren gelinkt worden aan toename van autisme. Onderzoek laat zien dat daar geen bewijs voor bestaat. Vaccins hebben wél een bewezen werking: ze beschermen tegen ernstige ziekten en zorgen dat epidemieën geen vrij spel krijgen.
Beoordeling
De claim is onjuist. Er is geen bewijs dat aluminium in vaccins autisme veroorzaakt. Vaccins beschermen effectief tegen ernstige infectieziekten en de hulpstoffen die daarin gebruikt worden, waaronder aluminiumzouten, zijn uitgebreid onderzocht en veilig bevonden.
Feiten
Vaccins bevatten verzwakte (levende, maar onschadelijke) of geïnactiveerde (dode) ziekteverwekkers, of soms slechts stukjes van het virus of de bacterie, zoals een eiwit. Het lichaam herkent deze stoffen als een "indringer" en activeert het afweersysteem. Het maakt antistoffen en speciale afweercellen aan, die een geheugen vormen. Hierdoor kan het lichaam, wanneer het later in contact komt met de echte ziekteverwekker, snel en effectief reageren.
Om een sterke immuunrespons te stimuleren, worden vaak hulpstoffen, zogenaamde adjuvantia, toegevoegd. Aluminiumzouten zijn de meest gebruikte adjuvantia en worden al sinds de jaren '30 in vaccins toegepast.
Deze stoffen versterken de immuunrespons, waardoor minder werkzame stof nodig is om voldoende bescherming te bieden. De hoeveelheden aluminium in vaccins zijn zeer klein. In Europa geldt een maximum van 1,25 milligram aluminium per dosis.
De werkelijke hoeveelheden die in vaccins worden gebruikt liggen meestal lager, tussen 0,1 en 0,5 milligram. Daarmee blijven vaccins ruim binnen de veiligheidsnormen.
Wat zegt de wetenschap?
Het idee dat vaccins autisme zouden veroorzaken, kent een lange geschiedenis. Tegenstanders van vaccinatie verwijzen vaak naar een artikel uit 1998 van de voormalig Britse arts Andrew Wakefield, waarin een verband werd gelegd tussen het mazelenvaccin en autisme. Al snel bleek dat Wakefield had gefraudeerd met data en dat hij financiële belangen verzweeg. Het onderzoek werd ingetrokken, en Wakefield verloor zijn artsenregistratie. Toch blijft dit valse verband hardnekkig voortleven in antivaccinatiekringen.
Sindsdien zijn studies uitgevoerd die juist géén verband aantonen. Een belangrijke mijlpaal was de Deense studie uit 2019 onder ruim 650.000 kinderen: er werd geen verhoogd risico gevonden op autisme na vaccinatie. In 2025 kwam daar nog een nóg grotere studie bovenop: Deense onderzoekers volgden 1,2 miljoen kinderen gedurende 24 jaar en onderzochten mogelijke verbanden tussen kindervaccins (waaronder polio, influenza, kinkhoest, tetanus en hepatitis B) en vijftig verschillende chronische aandoeningen, zoals autisme en astma. Het resultaat was glashelder: er bestaat geen verband.
De onderzoekers namen ook de aluminiumzouten in vaccins onder de loep. Daarbij vergeleken ze de hoeveelheid aluminium die kinderen via vaccins binnenkrijgen met wat ze dagelijks opnemen uit hun omgeving. Aluminium zit immers in planten, aarde, water en lucht, en vooral in voeding. De hoeveelheid die baby’s via borstvoeding of flesvoeding binnenkrijgen, ligt vele malen hoger dan wat ze via vaccins ontvangen. De conclusie: de extra blootstelling door vaccins is verwaarloosbaar.
Toch blijft het verhaal terugkomen. Zo schreef de website De Andere Krant onlangs dat de Deense studie - die hierboven besproken wordt - juist wél bewijs zou leveren voor een verband tussen aluminium in vaccins en autisme. Dat klopt niet. Het onderzoek – waarin 1,2 miljoen kinderen over een periode van 24 jaar werden gevolgd – liet zien dat er géén verband bestaat tussen vaccinaties en autisme.
De verwarring ontstond doordat er later een kleine technische fout in de dataset werd gecorrigeerd. Die correctie veranderde de uitkomst echter niet. Toch grepen antivaccinatie-activisten, onder wie de Amerikaanse politicus Robert F. Kennedy Jr., de gelegenheid aan om te beweren dat de studie niet deugt. Het medisch tijdschrift dat het onderzoek publiceerde, Annals of Internal Medicine, wees die kritiek resoluut van de hand: de conclusie blijft overeind dat vaccins met aluminium veilig zijn en geen autisme veroorzaken.
Autisme is geen ziekte
Wetenschappers zijn het eens dat autisme niet wordt veroorzaakt door vaccinaties. Grote internationale onderzoeken hebben keer op keer laten zien dat er geen verband bestaat.
Wat weten we wél over de oorzaken? Autisme ontstaat al tijdens de ontwikkeling in de baarmoeder. Het is het gevolg van een aangeboren afwijking in de hersenen, waarbij genetische factoren een belangrijke rol spelen. Soms gaat het om erfelijke varianten, soms om spontane veranderingen in het DNA. Ook omstandigheden tijdens de zwangerschap of rond de geboorte – zoals zuurstofgebrek, infecties of bepaalde complicaties – kunnen bijdragen. Autisme is dus geen ziekte die iemand later in het leven kan oplopen door externe factoren als vaccinatie, maar een aangeboren ontwikkelingsstoornis.
Aluminiumhoudende vaccins zijn volgens de wetenschap veilig en veroorzaken geen autisme. Wat vaccins wél doen: ze beschermen miljoenen mensen tegen ernstige infectieziekten en dragen bij aan de volksgezondheid.
(Stand van zaken: 3.9.2025)
Facebookpost I (gearchiveerd I)
Werking vaccinaties (CBG) (gearchiveerd)
Werking vaccinaties (RIVM) (gearchiveerd)
Rijksvaccinatieprogramma (RIVM) (gearchiveerd)
Adjuvantia (Lareb) (gearchiveerd)
Geschiedenis gebruik Adjuvantia (CDC) (gearchiveerd)
De Andere Krant (gearchiveerd)
Aluminiumzouten vaccins (Rijksvaccinatieprogramma) (gearchiveerd)
Factcheck Gezondheid en Wetenschap (gearchiveerd)
Rijksoverheid over Wakefield (gearchiveerd)
Retractie artikel voormalig arts Andrew Wakefield (gearchiveerd)
Artikel over Wakefield (the Guardian) (gearchiveerd)
Deense studie (2019) (gearchiveerd)
Deense studie (2025) (gearchiveerd)
Correctie dataset Deense studie (2025) (gearchiveerd)
Artikel (HLN) over Deense studie (gearchiveerd)
Oorzaken autisme (gearchiveerd)
Uitleg Deense studie (gearchiveerd)
Biografie Robert F. Kennedy Jr. (gearchiveerd)
Artikel over Deense studie (2025) (Reuters) (gearchiveerd)
Dosering aluminiumzout (gearchiveerd)
Over dpa-factchecks
Deze factcheck is geschreven in het kader van het Third Party Fact Checking-programma van Facebook/Meta. Meer informatie over dit initiatief vindt u hier.
Uitleg van Facebook/Meta over de omgang met accounts die onjuiste informatie verspreiden, vindt u hier.
Inhoudelijke aan- of opmerkingen kan u sturen naar factcheck-netherlands@dpa.com met een link naar de desbetreffende Facebookpost. Gelieve hiervoor de juiste sjablonen te gebruiken. Richtlijnen voor bezwaren vindt u hier.
|
![[RDF Data]](/fct/images/sw-rdf-blue.png)
![[cxml]](/fct/images/cxml_doc.png)
![[csv]](/fct/images/csv_doc.png)
![[text]](/fct/images/ntriples_doc.png)
![[turtle]](/fct/images/n3turtle_doc.png)
![[ld+json]](/fct/images/jsonld_doc.png)
![[rdf+json]](/fct/images/json_doc.png)
![[rdf+xml]](/fct/images/xml_doc.png)
![[atom+xml]](/fct/images/atom_doc.png)
![[html]](/fct/images/html_doc.png)